Login

Waardering voor boekdebuten

  • LONGLIST DEBUTEN 2017

Toespraak van Casper Markesteijn (voorzitter nominatiejury) bij de uitreiking van de ANV Debutantenprijs 2017

Dames en heren,

Drank en drugs en rock and roll, radicaliserende jongeren, relatieproblemen in alle variaties, cavia’s in een kantoor, de Kees Boeke-school als inspiratie, nogal wat coming-of-age, kakken in een zwembad, psychiatrische patiënten, autobiografische sportverhalen, veel jeugdherinneringen, gebundelde columns, roadmovies, thrillers met literaire pretentie. Aardig, leuk, boeiend, gebabbel, wijdlopigheid, trivialiteit, experimenteel proza, grenzeloze fantasie, te veel beeldspraak, rake zinnen: alles kwam weer voorbij in de 80 boeken die de nominatiejury voor de ANV Debutantenprijs las en besprak. Dat hoort ook zo natuurlijk. Het zou wel erg kaal en eentonig worden in letterenland als elk boek hetzelfde bood. De vijf juryleden, Jelle Van Riet, Esther Op de Beek, Arjan Peters, Kees Snoek en ik hebben aldus weer kunnen genieten van elkaars commentaren na het lezen van de debuten, want nooit is iedereen het met elkaar eens over alles.

Het lezen en beoordelen moest deze keer sneller gebeuren dan in voorgaande jaren, want de bekendmaking en uitreiking van de prijs moest van september naar nu verschuiven, de eerste zondag van juli. Dat heeft alles te maken met het feit dat wij, van DordtLiterair en de organisatie van de Dordtse Boekenmarkt, in samenspraak met het ANV en de gemeente Dordrecht, op een vrij laat moment besloten om de uitreiking van de prijs op dezelfde dag te gaan doen als de boekenmarkt. Twee mooie evenementen op dezelfde dag: de boekenmarkt mét (veel) boeken, de ANV Debutantenprijs óver boeken. En aangezien deze prijs óók en zeker een lezersprijs is, moesten die lezers ook nog voldoende tijd hebben om de drie genomineerde boeken te lezen. Het was jammer dat we niet zoals twee jaar geleden en vorig jaar – toen niet helemaal – met de uitgevers tot overeenstemming konden komen om de boeken van de shortlist als tijdelijk actiepakket voor een kleine prijs aan te bieden. Alleen De Arbeiderspers gaf een tijdelijke korting op de nieuwprijs. In het recente verleden bleek dat zo’n aanbieding lezers naar de boekhandel trekt die de drie boeken dan ook daadwerkelijk gaan lezen en kritisch beoordelen. Meer dan normaal het geval zou zijn.

Gelukkig is er door lezers in Nederland en Vlaanderen volop gestemd. Dit jaar door de Vlamingen meer dan andere jaren, maar dat heeft ongetwijfeld te maken met de nominatie van landgenote Lize Spit.

Bijna 400 beoordelingen kregen we binnen: digitaal, via de beoordelingsmogelijkheid op de site, en via de papieren formulieren per post. We hopen dat al die inzenders zich opgeven om volgend jaar als kernjurylid deel te nemen. Dat moet dan gebeuren vóór de titels van de shortlist bekend zijn. Van iedere beoordelaar overigens vragen we om de drie boeken te lezen en een rapportcijfer te geven met een korte motivatie.

Veel lezers maken werk van hun gemotiveerde oordeel. De een wat minder dan de ander.
De lezer die over Biefstuk noteerde ‘Niet gelezen maar een goede biefstuk met frieten op zondagavond kan er altijd wel in.’ wordt door de notaris natuurlijk niet serieus genomen, evenmin als iemand die blijkbaar niet verder is gekomen dan de voorkant: ‘Leuke titel’.

Beter is al: ‘Weinig aan te merken op deze prima debuutroman, maar het is geen winnaar. Goed geschreven maar maakte geen grootse indruk’. Beter onderbouwd is ‘Voor jonge schrijvers is de relatie in het gezin blijkbaar een groot issue. Ook dit boek gaat over zo’n situatie (vrouweneigen?). Waar oma nog gewoon leerde hoe je biefstuk bakt, ontaardt het gezin steeds verder. Eetproblemen, vastleggen via camera, bijzondere gedachten die als een bezwering van het ongeluk moeten tellen. Het hoort bij het kind dat zich niet gesteund weet en zich als oudste verantwoordelijk voelt en die zich ook schuldig voelt over het eetprobleem van haar zus. Het kleine broertje is ook een bekende figuur in patchworkgezinnen.’

Een bruggetje naar een andere genomineerde is de opmerking ‘Een heel mooi debuut. Was mijn nummer 1. Maar … toen had ik ‘De afwezigen nog niet gelezen.’ Of naar de derde genomineerde: ‘Veelbelovende schrijfster. Jammer dat het in eerste instantie lijkt of er twee boeken over hetzelfde onderwerp gaan, wat ‘Het smelt’ wel heeft, heeft dit boek in mijn optiek niet: spanning. (…) Helaas kon dit boek mij het minst boeien, wat niet wegneemt dat ik de schrijfster toch zeer waardeer en ik het binnen no time uit had.’

Gedetailleerd en uitgesproken positief is dan: ‘Na ‘Het smelt’ nogmaals een mislukt gezin. Ook hier gebeuren dingen die nogal zijn uitvergroot en in het extreme zijn getrokken. Maar het is wel geloofwaardig. En dat is het goede van deze roman. De scene van het gelukkige gezin op bed met de baby is heel typerend en goed geschreven (hoofdstuk 14, en dan de passage op bladzijde 88-89). Hoe er nadruk op de gezelligheid moet worden gelegd en die daarmee meteen om zeep wordt geholpen. Heel herkenbaar. Al zijn de gevolgen niet direct herkenbaar, maar wel geloofwaardig. Er is een diepere laag waar het niet gezellig is, de gezelligheid is gemaakt en houdt daarom geen stand. Knap geschreven.’

Is de opmerking over het biefstuk eten met frieten van dezelfde meneer of mevrouw die over De afwezigen schreef ‘Hebben ongelijk’? Of wordt hier bedoeld dat de afwezige lezers van dit boek ongelijk hadden? ‘Vrij oké’ is een erg vage kwalificering waar de jury van The Voice of Hollands got talent niet mee weg zou komen. Iets genuanceerder is wel prettig.

Bij voorbeeld: ‘Wat een on-Nederlands debuut: zo levensecht en invoelbaar geschreven terwijl het in Amerika speelt.’ Van een echte volhouder is: ‘Op blz. 82 had ik al tig maal teruggebladerd, de vele namen en tijdsmomenten vertroebelden de samenhang. Dacht: ik stop ermee, maar omdat ik dat nooit doe, deze keer ook doorgelezen. Uiteindelijk komt het verhaal rond, maar ik vond geen meerwaarde in het verhaal. Voor een e-reader een moeilijk boek. Ik zou het niet nog een keer lezen.’

Heerlijk kritisch is: ‘De overdreven zinnen zoals blz. 103: “De afschuwelijkste gedachten woekerden in haar hoofd als zevenblad (...)” staat in schril contrast met mooie zinnen als blz. 151: “Rouw laat zich niet haasten.” Er is licht achter de horizon blz. 161: “Onthoud dat je altijd omhoog kunt.” Dat het om een debuut gaat is door die overdreven zinnen voor mij duidelijk’. Maar mocht je denken dat deze lezer dit boek matig gaat waarderen, dan heb je de beginzin gemist: ‘Van de drie boeken is dit het meest aansprekend voor mij.’ In tegenstelling tot: ‘Wel een aardig boek hoor, maar de minste van de drie genomineerden.’

Een ander geeft de redacteur van Kézér een veeg uit de pan: ‘De redacteur had ook wel beter mogen opletten en hinderlijke fouten kunnen voorkomen: “Je had me wakker mogen wakker,…” (pagina 18); Er brak brand uit de op de eerste verdieping (pagina 31) en zo nog een paar. “heeft omarmt” (pagina 146). De stof of het stof? (pagina 170). Persoonsverwisseling kan ook hinderlijk zijn: op pagina 193 staat Jessy, waar waarschijnlijk Maggie wordt bedoeld.’ Dit wordt overigens door meer lezers opgemerkt. Volgend jaar gaan we een prijsvraag onder de lezers uitschrijven voor wie de meeste expliciete fouten ontdekt in de genomineerde boeken.

Eén vindt De afwezigen ‘De absolute winnaar!’, een ander ‘Een tedere roman over verlies en overleven’, of ‘Somber en hilarisch, eindelijk eens een verhaal dat zich afspeelt buiten de eigen postcode. Mooie structuur, die het verhaal echt vooruit helpt. Op een heel knappe manier met zekere afstand geschreven, net genoeg om je vol te raken.’ De meeste kritische opmerkingen betreffen de tijdsprongen in het verhaal die voor sommige lezers wel een onsje minder hadden gekund.

De kritische opmerkingen over Het smelt gaan veelal over wat lezers ‘de dikte’, ‘de wijdlopigheid’, of ‘de vele uitweidingen’ noemen. Misschien is het wel dezelfde volhardende lezer als die geciteerd werd bij het voorgaande boek, die over Het smelt zegt: ‘Er kan veel van weg! Verder is het onderwerp zo bizar dat het mijn leesgenot in de weg staat. Ik heb mezelf gedwongen het uit te lezen. Normaal zou ik afgehaakt zijn. De vondst van het gebruik van het ijsblok is allang duidelijk, maar pas aan het eind van alle grofheden kan ik het gewaarworden.’

De stijl van schrijven van Lize Spit oogst de meeste waardering: ‘Zeer goed geschreven. Maar te lang(zaam), te gedetailleerd en het einde is een anticlimax, ook al zie je hem van verre aankomen.’ ‘Zeer goed geschreven, aangrijpende roman. Kwam aan als een mokerslag!’ ‘Het debuut is knap geschreven en in zekere zin ook boeiend tot het einde.’ ‘Goed geschreven, maar het slot was een anticlimax. Wat ik goed vond was de boemeltrein waar je in zat zonder verveeld te raken.’

Het Vlaams blijkt voor Nederlandse lezers niet bij voorbaat een struikelblok: ‘Het Vlaamse taalgebruik vind ik altijd een genot! Het verhaal is indringend en schurend. Voor een deel ook autobiografisch, heb ik begrepen uit een gesprek met de schrijfster tijdens 'Boek op de Bank' in Nijmegen vorig jaar. Knap om er dan toch zo'n spannend en intrigerend maar ook herkenbaar verhaal van te maken. Vooral het slot is schitterend! Smaken verschillen.

Vlaams leert snel: ‘Het Smelt is een fantastisch geschreven boek, want vanaf het begin voel je de spanning. Vanaf moment 1 vraag je je af wat er gebeurd kan zijn en dat het niet leuk is voel je direct. Met de Vlaamse taal had ik in het begin wel wat moeite, maar naarmate het boek vorderde werd het makkelijker om te lezen, zelfs op een gegeven moment had ik het niet eens meer door. Lize Spit is een goede schrijver, daarom hoop ik dat zij in de toekomst nog veel boeken zal gaan schrijven.’

‘Gruwelijk mooi boek! Al kende ik het raadsel waar het in het boek over gaat, dat maakt niks uit, het bleef boeiend. Mooie opbouw. Knap hoe ze heel gedoseerd steeds meer informatie geeft over de hoofdpersonen en situatie. Mooi beschreven. En al zijn er ongeloofwaardige dingen, het meenemen van zo'n groot, zwaar stuk ijs, het boek is overtuigend. Schrijnend. Beste van de drie, die qua thematiek overeenkomst vertonen. Of komt het omdat dit de eerste was die ik las. ‘

Hoe recensies ook tegen kunnen werken, verwoordt iemand als volgt: ‘Ik ben benieuwd of ik het anders zou beoordelen als ik eerdere recensies niet gelezen zou hebben. Misschien waren mijn verwachtingen daardoor te hoog. Goed boek natuurlijk maar voor mij, tegen mijn verwachting in, niet de winnaar.’

Hoe alle lezers daarover dachten, volgt nu spoedig.

 

 

images

 

logoslogan web 2
  

Nieuws