Login

Waardering voor boekdebuten

  • LONGLIST DEBUTEN 2017

Verslag van DordtLiterair en van de nominatiejury over de ANV Debutantenprijs 2015

Bijna geloofden we er niet meer in. Zou er dan toch een einde moeten komen aan zo’n leuke, zo’n mooie, zo’n unieke, literaire prijs als de Debutantenprijs? Ooit 20 jaar geleden begonnen als de Dordtse Debutantenprijs, waar de toevoeging Dordtse al snel voor verdween vanwege het te lokale image, waar het toenmalige Dordtse stadsbestuur vol enthousiasme geld voor over had, waar onmiddellijk tal van lezers vol vuur aan mee gingen doen, waar anderen nogal sceptisch waren over het welslagen van nóg een literaire prijs, waar de toenmalige directeur van de CPNB smalend repte over ‘Oh, ja, dat prijsje uit Dordrecht’.
Wij, toen van Stichting Perspektief, nu DordtLiterair, waren dat niet, wij, wijlen Joop van Halen en ik, geloofden er heilig in. Wat was er nou aardiger dan lezers actief te betrekken bij het bepalen van een literaire prijs voor auteurs die voor het eerst probeerden het land der letteren te betreden?
Toen de gemeente Dordrecht zich een jaar of acht geleden uit zuinigheidsoverwegingen geheel terugtrok uit de Debutantenprijs, stapte sponsor Academica er voor zeven jaar in en veranderde de naam in Academica Literatuurprijs. We konden door. Niet voor ons eigen heil, maar voor dat van auteurs, lezers, boekhandel, uitgever: aandacht voor debutanten en niet alleen voor de gevestigde schrijver. De sponsor was ons lief, maar ook soms niet. Zoals het vaker gaat met sponsoring van wat dan ook, is het credo nogal eens: wie betaalt, bepaalt. En dat gebeurt dan soms vaker dan je lief is. Wat niet wil zeggen dat we Academica geen dank verschuldigd zijn. Nog zeven jaar lang konden we doorgaan. Tot vorig jaar dus. Alle pogingen om een nieuwe mecenas te vinden, leken op niks uit te lopen. Net toen we de moed hadden opgegeven werd de prijs gereanimeerd door het Algemeen-Nederlands Verbond. Geen commerciële sponsor dit keer, maar een ideële, die zich hard maakt voor de Nederlandse taal en cultuur. Precies wat wij hoopten te vinden. Laat, maar net niet te laat. En aldus geschiedde. De rest is geschiedenis.
En zo gingen we begin dit jaar met een achterstand van maanden snoeihard aan het werk: het benaderen van de uitgevers om mee te delen dat de prijs een vervolg kende, met de nominatiejury als een speer aan het lezen om zo snel mogelijk een longlist samen te kunnen stellen uit de ongeveer 90 fictiedebuten die in 2014 en de laatste drie maanden van 2013 uitgekomen waren, want we hadden intussen besloten om over een heel kalenderjaar te gaan lezen en niet meer van 1 oktober tot en met 30 september.
 
Het aanbod was duidelijk minder dan andere jaren. Als gevolg daarvan bevat de longlist dit jaar slechts acht titels die de goedkeuring van de nominatiejury konden wegdragen:
 
Emma Curvers, Iedereen kan schilderen.
Familieverhaal over het Limburgse gezin Kostons. Eigenlijk zijn ze allemaal daar gestoord. Vader Hans het meest: controlfreak op het absurde af. Hij is koopziek, heeft woedeaanvallen en is nogal autistisch, moeder Elsbeth heeft zelfmoordpogingen gedaan en de dochters Iris en Mia lijden aan depressies en een persoonlijkheidsstoornis. Allemaal zijn ze in therapie. Feestdagen zijn een ellende.
 
Roman Helinski, Bloemkool uit Tsjernobyl.
Vergelijk het een beetje met Mama Tandoori van Ernest van der Kwast, nu over een vader i.p.v. moeder.
Fabuleus verslag van de opkomst en vooral de neergang van Roman, de Poolse vader van Victor. Roman is een avonturier, zatlap, fantast, leugenaar, geboren optimist, lief op zijn tijd, verhalenverteller.
 
Bregje Hofstede, De hemel boven Parijs.
Hofstede schrijft beurtelings vanuit het perspectief van Olivier, jaartje of 52, universiteitsdocent in Parijs, en (So)Fie, jonge Nederlandse studente. Olivier is in gedachten nog helemaal bij zijn eerste liefde Mathilde, hij heeft een vriendin, Sylvie, en raakt in de ban van studente Fie.
 
Marte Kaan, Saboteur.
Verhalenbundel met vertellingen vol psychologie.
 
Ester Naomi Perquin, Binnenkort in dit theater
Prachtige korte, zeer korte, verhaaltjes, oorspronkelijk als columns verschenen in De Groene Amsterdammer. Miniatuurtjes van elk anderhalve bladzijde. Zkv’s. Hier en daar zeer origineel en prachtig van taal en vondst.
 
Nina Polak, We zullen niet te pletter slaan.
Jaap Robben, Birk.
Niña Weijers, De consequenties.
 
Veel meer lezers dan voorgaande jaren, bijna 600, stuurden via de site of op papier hun oordeel en waardering in. Dat grote aantal heeft, naar wij hopen, mede te maken met de prachtige actie waaraan de drie uitgevers en de boekhandel hun medewerking verleenden: gedurende een maand waren de drie boeken in de boekhandel te koop voor € 25,-. In die korte tijd en na een korte voorbereiding werden er in Nederland en Vlaanderen ruim 300 pakketten verkocht.
Dan nu wat algemene beschouwingen van lezers, maar hier over de drie genomineerde boeken en wat korter dan een paar dagen geleden in de Tweede Kamer.
 
Over: Birk:
‘Heel zeurderig verhaal zonder spanning waar geen enkele vaart in zit.’
‘Geweldig boek! Heb het ook al twee keert cadeau gegeven. Toppertje!’
‘Aangrijpend, gruwelijk mooi boek. Mooi die parallel met het meeuwtje. Bleef me lang bij.’
‘Knap om met zo weinig plot en personages een roman te schrijven waarin de spanning voortdurend oploopt. Alleen het gedoe met die meeuwen vind ik niet echt sterk.’
‘Verpletterend mooi debuut.’
‘De manier waarop Robben zijn hoofdpersoon schetst, is weergaloos: prachtig geschreven, poëtisch haast. Het is een kleine roman, er lijkt niets te gebeuren, terwijl er stiekem heel veel gebeurt.’
‘Werkelijk te mooi voor woorden.’
‘Je voelt de spanning op elke bladzijde.’
‘Het eerste deel heeft een hoog Pinkeltje-gehalte, maar dat wordt later goedgemaakt. De stijl is sober en de sfeer met fraaie beelden doet aan Bernlef denken.’
‘Het verhaal dreunt nog door in mijn hoofd.’
‘Birk is een schitterende aanzet tot een bildungsroman.’
‘Leest als een trein (intercity).’
‘Erg smal gecomponeerd verhaal. Regelmatig subtiele typeringen, maar de schrijver beperkt zich zo sterk in zijn middelen dat het claustrofobische karakter mijn lezersblik verkokerde tot een punt. Gelukkig was het een dun boekje.’
‘Beklemmend verhaal, blijft je bij.’
‘Geweldig.’
‘Hoe symbolisch wil je het hebben? Als Birk vermist wordt in zee vindt zijn zoon het ontbrekende opwindschroefje van zijn vaders horloge. Dat zou hij ktijgen na de dood van zijn vader en nu loopt het weer.’
‘Huiveringwekkende symbiose tussen moeder en zoon na verdrinking van vader. Knap gecomponeerde pageturner over aantrekken en afstoten, bekrompen opgroeien en psychologisch vervallen op een bijna onbewoond eiland. Een mooi verfrissend schuld-en-boete verhaal.’
 
Over: De consequenties:
‘Best aardig qua stijl en thematiek. Zij heeft de potentie uit te groeien tot een goede schrijfster.’
‘Een ‘doorleesboek’. Je wilt het niet wegleggen.’
‘Meest intrigerend van de drie. Eerlijk gezegd het minste omslag.’
‘Veel intellectueel bla, bla.’
‘Dit boek heeft een hoog gehalte aan mooischrijverij in de vorm van laten zien wat de schrijfster weet van de onderwerpen die ze aansnijdt. Veel van die stukken zijn overbodig, leiden af. Waardoor ik me dus nog nauwelijks de plot kan herinneren.’
‘Voor het eerst van mijn leven heb ik een boek direct nog een keer gelezen. De tweede keer heb ik met behulp van mijn ipad alle dingen opgezocht die ik niet wist. Ook aan de hand van Boekdelen. Mijn leesclubvriendinnen vonden dit geen pre van het boek. Ik wel.’
‘Verhaal mag dan bizar mooi zijn, maar het taalgebruik stoorde me.’
‘In de eerste helft zeker geen grootse roman: te weinig verhaalontwikkeling, veel herhaling van motieven. In de tweede helft groeit het uit tot een heerlijk en meeslepend plot.’
‘Waanzinnig.’
‘Diepgang, spanning en humor kunnen goed samengaan. Interessant, eigenzinnig en filosofisch getint verhaal dat ik graag nogmaals zal lezen. Een hele goede tweede!’
‘Met een verhaal dat ook nog spannend is, gaat ze terug naar elementen uit het existaentialisme.’
‘To be or not to be? Not to be means to be, dat is wat Niña Weijers mij leert.’
‘Overgewaardeerd.’
‘Een zes klinkt wat mager, maar de beoordeling is gebaseerd op het feit dat ik maar een 6, 7 of 8 mag geven.’
‘Ook deze auteur kan schrijven! Eerste gedeelte teveel over kunst, tweede deel is boeiender.’
‘Net iets minder dan Birk.’
‘Moderne thematiek over verhouding kunst en leven met een enorme vaart en op voortdurend hoog niveau, al worden aan het eind de draadjes wel erg snel met elkaar verbonden.’
‘Het is haast niet voor te stellen dat dit Niña Weijers eersteling is. Het boek is een verrassend complete, zij het ietwat bevreemdende vertelling, waarbij meerdere lezingen zijn aanbevolen.’
 
Over: We zullen niet te pletter slaan.
‘Prachtige openingszin.’ [Hun moeder verliet hun moeder op de dag dat de nieuwe keuken arriveerde.] [Voordragen voor de prijs van de mooiste zin van het jaar, de Tzum-prijs. 1 euro voor elk woord. Anton Valens verdiende in 2013 voor het eerst met een openingszin. Uit Het boek Ont 68 euro]
‘Prachtige, trefzekere stijl die ondanks het bijna overdadige karakter steeds opnieuw prikkelt door de creatieve rijkdom. De psychologische halfheid van de karakters staat een groot verhaal in de weg en daarmee zakt het verhaal in het slot nogal weg. Toch een sterk debuut.’
‘Mwah.’
De roman is ontroerend, warm, duidelijk en prettig gedetailleerd.’
‘Soms verrassende woordkeus die past bij de jonge mensen die het beschrijft. Heel moeilijk kiezen tussen deze drie boeken.’
‘Deze roman vergt het een en ander van de lezer, maar de fraaie typeringen en de mooie zinnen maken het de moeite waard.’
‘Dit heb ik niet gelezen, daarom kan ik er niet op stemmen. ‘ [wel eerlijk, dus een 6]
‘Mooi geschreven, prettig leesbaar.’
‘Een wat moeilijke start, een eerste hoofdstuk dat te veel vragen oproept, met als gevolg een scheve voorstelling van de hoofdpersonen. Op het verkeerde been zetten is niet erg, zolang het maar goed komt. En dat gebeurt.
Kunst en kunstenaar spelen een belangrijke rol maar niet zo hoogdravend als in De consequenties.’
‘Te pretentieus.’
‘Volop de aandacht trekkende schrijfstijl sleurt je het verhaal binnen. Prachtig geformuleerde zinnen, dat wel, maar misschien te veel en te mooi?’
‘Een eigentijds boek. Na het lastige begin waar je even door moet krijgen hoe het in elkaar zit, een boek dat ik in één adem heb uitgelezen.’
‘Overigens vond ik de genomineerde werken alle drie van een hoge kwaliteit, want in feite zijn het alle drie toppers.’
 
Dordrecht, 20 september 2015
 

Nieuws